| Gehoorschade bij muzikanten |
 |
 |
 |
| Geschreven door Leo | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| dinsdag, 14 oktober 2008 12:51 | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Gehoorschade bij muzikanten
De afgelopen jaren is er steeds meer bekend geworden over het ontstaan van slechthorendheid bij muzikanten. Er zijn sterke aanwijzingen dat ook het spelen in een amateurorkest, zoals een harmonie, fanfare of een drum/showband, kan leiden tot een vermindering van het gehoor. Hoe kan gehoorschade ontstaan?
Slechthorendheid kan op verschillende manieren ontstaan. De oorzaak kan medisch van aard zijn, zoals "verkalking" van het trommelvlies, of te maken hebben met aangeboren gehoorstoornis. Ook veelvuldige oorinfecties in de kindertijd of frequente blootstelling aan harde geluiden, zoals muziek, kunnen leiden tot slechthorendheid. Men gaat er in de wetenschap in de meeste gevallen vanuit dat lawaaislechthorendheid ontstaat wanneer de maximale dagdosis van 80 dB(A) wordt overschreden. Er zijn de afgelopen jaren tal van onderzoeken geweest naar de hoeveelheid geluid (muziek) wat een orkest "produceert". Er zijn metingen gedaan op podia, in orkestbakken en tijdens repetities. Daarbij zijn bijvoorbeeld bij een symfonieorkest piekwaarden in een orkestbak gemeten tussen de 100 en 130 dB(A). Vermoedelijk zijn er in veel repetitielokalen vergelijkbare waarden, daar de kwaliteit van de gebouwen in een aantal gevallen qua akoestiek te wensen overlaat. Het berekenen van de dagdosis geluid, waaraan een amateur-muzikant wordt blootgesteld, is niet eenvoudig. Ieders dag ziet er immers anders uit. Er zullen muzikanten zijn die in hun werk te maken hebben met schadelijk geluid, bijvoorbeeld doordat zij werkzaam zijn in een fabriek. Maar ook motorrijden, uitgaan en naar een walkman luisteren zijn factoren die van invloed zijn op het gehoor. Ook de tijdsduur en frequentie dat iemand is blootgesteld aan een bepaalde geluidssterkte is van belang. Echter, dit laatste leidt tot misverstanden. Vaak wordt gedacht dat het hebben van slechts een wekelijkse orkestrepetitie niet kan leiden tot gehoorproblemen. Helaas is het zo dat bij bepaalde geluidssterktes er hoe dan ook blijvende schade aan het gehoor ontstaat. Uiteraard geldt: hoe vaker en langduriger men blootgesteld wordt aan (te) harde geluiden, hoe erger de schade. Wat gebeurt er precies in het oor bij overmatige blootstelling aan hard geluid? De trilhaarcellen in het oor die het geluid registreren gaan verloren. Dit proces begint bij de voorste trilharen, net als bij een korenveld waarover een fikse wind waait. Eerst gaan de voorste (h)aren plat daarna volgt de rest. Vandaar dat slechthorendheid in eerste instantie te merken is aan het niet horen van hoge tonen (4 kHz). Naarmate de slechthorendheid langer aanwezig is breidt het zich uit naar andere frequenties, eerst de 3 en de 6 kHz en later ook de lagere frequenties.
De bijverschijnselen van lawaaislechthorendheid voor een muzikant
Lawaaislechthorendheid is meer dan het niet meer kunnen waarnemen van bepaalde toonhoogtes. Personen met lawaaislechthorend hebben een verstoorde frequentieanalyse: zij horen wel een toon maar zijn niet of nauwelijks in staat te constateren of bij het variëren van de frequentie de toon hoger of lager wordt. Lawaaislechthorendheid kan voor musici dus een probleem opleveren bij het stemmen en vooral bij het zuiver blijven spelen. Andere hinderlijke nevenverschijnselen zijn regressie ofwel recruitment. Hieronder verstaat men een abnormale en onaangename luidheidsensatie. Als men op normale conversatiesterkte met iemand spreekt klaagt de slechthorende persoon vaak over onverstaanbaarheid, maar zodra men de stem verheft wordt het direct als schreeuwen ervaren. Daarnaast kan tinnitus optreden, het horen van een (al dan niet blijvende) fluittoon. Tevens zijn er gevallen bekend waar evenwichts-problemen optraden. Preventieve maatregelen
Om lawaaislechthorendheid te voorkomen moeten twee wegen tegelijkertijd worden ingeslagen: zowel de individuele muzikant als het orkest kunnen diverse maatregelen nemen. Wat kan de muzikant zelf doen?
Als eerste is het voor de muzikant van belang na te gaan hoeveel hij wordt blootgesteld aan harde geluiden. Het laten maken van een audiogram is een mogelijkheid. Bij ArboNed is het voor iedere muzikant, amateur of professional, mogelijk een gehooronderzoek te laten verrichten. Het gehooronderzoek bij ArboNed bestaat uit een audiogram, een eenvoudig ooronderzoek en enkele tests van het oor. Aansluitend volgt een gesprek met een verpleegkundige, waarbij direct de uitslagen worden besproken en men zonodig wordt doorverwezen. De kosten van dit onderzoek bedragen 50 euro. Het is moeilijk zelf in te schatten of het gehoor goed is. Je weet namelijk nooit welke tonen je mist. Opvallend is ook het relatief grote aantal jongeren wat al een vermindering van het gehoor heeft; de blootstelling aan harde geluiden is voor veel jongeren groot. Het is ook zinvol om te bespreken in welke situaties er een bepaald type gehoorbescherming kan worden gebruikt. Voor musici is dit nog redelijk lastig. Een echte oplossing in de vorm van gehoorbescherming speciaal gericht op de eisen van een muzikant is er nog niet. Bij gewone gehoorbescherming ervaart men tijdens orkestspel vaak de zelfde handicaps als bij echte slechthorendheid. Er wordt namelijk door het dragen van bescherming een kunstmatige slechthorendheid gecreëerd. Wel zijn er op maat gemaakte otoplastieken op de markt, die een redelijk alternatief kunnen bieden. Het is aan te raden gehoorbescherming te gaan gebruiken in situaties waarbij, in tegenstelling tot in de muziek, al het geluid gedempt mag worden, bijvoorbeeld tijdens het motorrijden, barbezoek, in bepaalde werksituaties, tijdens klussen in en om huis, etc. Het gebruik van een geluiddempingssysteem wat aangesloten kan worden op het muziekinstrument is een alternatief voor het repeteren thuis, bijvoorbeeld de yamaha silencer.
Wat kan een orkest doen?
Ook hier is geen eenduidig antwoord op te geven. Allereerst is het zinvol in kaart te brengen of er tijdens de orkestrepetities sprake is van een risico op gehoorbeschadiging, doordat het aantal decibel de aanvaardbare norm overschrijdt. Alle orkesten hebben een verschillende samenstelling en ook de gebouwen verschillen van gemeente tot gemeente. Er zijn in Nederland diverse akoestische bureaus die gespecialiseerd zijn in het geven van advies met betrekking tot het geluid in gebouwen en ook ArboNed heeft adviseurs in dienst die geluidsmetingen kunnen verrichten. Welke maatregelen er genomen dienen te worden om de geluidsbelasting te verminderen is afhankelijk van het meetresultaat, de samenstelling van het orkest en de repetitieruimte.
Onderstaande checklist kan gebruikt worden om preventieve maatregelen te plannen en uit te voeren.
De dirigent
Apart dient hier de rol van de dirigent te worden genoemd. Aangezien de dirigent vaak een professional is, is het van extra belang dat er aandacht wordt besteed aan het voorkomen van gehoorschade. Slechthorendheid kan voor de dirigent immers arbeidsongeschiktheid betekenen. Het kan zinvol zijn om bij aanstelling van een nieuwe dirigent een audiogram te laten maken, die dient als een soort nulmeting bij aanvang van het contact met de vereniging.
Enerzijds mag de vereniging verwachten dat de dirigent een goed gehoor heeft, anderzijds mag de dirigent verwachten dat er voldoende maatregelen door de vereniging worden genomen om het risico op een blijvende gehoorbeschadiging zoveel mogelijk te beperken. Dit laatste ook in verband met eventuele toekomstige letselschadeclaims.
Daarnaast kan de dirigent zelf ook een belangrijke rol spelen in de preventie van slechthorendheid, denk hierbij aan repertoirekeuzes, opstelling, dynamiek etc. Zo kan tijdens repetities gekozen worden fortissimo's te beperken tot fortes. Ook kunnen groepsrepetities een alternatief bieden voor hele luide partituren. Bewust zijn speelt een belangrijke rol, creatieve oplossingen komen al doende.
Samengevat: om een goede klank van het orkest te kunnen waarborgen is een goed gehoor van wezenlijk belang. Dit is iets waar muzikant, dirigent en vereniging samen aan kunnen werken. Informatie over dit onderwerp is te lezen op diverse internetsites, bijvoorbeeld op www.orkestengehoor.nl, www.arbopodium.nl. Algemene informatie is te vinden op www.arboned.nl.
Bij vragen kunt u ook telefonisch contact opnemen met ArboNed op telefoonnummer 072-5672121. Direct aanmelden voor een gehooronderzoek kan ook door een e-mail te sturen aan
Dit e-mailadres is beschermd tegen spambots. U heeft JavaScript nodig om het te kunnen zien.
, met daarin uw adresgegevens en telefoonnummer. Dit e-mail adres kan ook voor vragen en opmerkingen gebruikt worden.
Vragen over andere lichamelijke klachten dan het gehoor, die verband (kunnen) houden met het muziek maken kunt u stellen aan Marianne van der Grijspaarde, bedrijfsarts bij ArboNed Amsterdam.
Ingrid Spee
Adviseur Arbeidsomstandigheden/ arboverpleegkundige ArboNed Alkmaar Ingrid Spee is zelf al jaren met veel plezier amateur hoorniste in "Bergens Harmonie" te Bergen (NH). Marianne van der Grijspaarde is als bedrijfsarts afgestudeerd op "Klachten van het bewegingsapparaat bij blaasmuzikanten " en is met veel genoegen fluitiste bij "Harmonie corps Tuindorp ".
In aanvulling op het artikel van de KNFM inzake gehoorbescherming treft u hieronder nog een aantal relevante adressen/gegevens aan:
* Environmental Noise Solutions
Brüel & Kjær Nederland BV Sound & Vibration Measurement A/S Plesmanstraat 62, 3905 KZ Veenendaal Postbus 412, 3900 AK Veenendaal Phone: +31 318 559290 Fax: +31 318 559299 NL Website: www.bksv.nl * Beter Horen Torenstraat 4 3764 CM Soest e-mail:
Dit e-mailadres is beschermd tegen spambots. U heeft JavaScript nodig om het te kunnen zien.
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Laatst aangepast op dinsdag, 14 oktober 2008 13:01 |
